artikel

Slimme energiemeter: een gemiste kans voor duurzame innovaties?

Innovatie

Is de slimme energiemeter wel zo’n slimme keuze?

Slimme energiemeter: een gemiste kans voor duurzame innovaties?

De energiemarkt is volop in ontwikkeling: steeds meer burgers wekken hun eigen energie op met zonnepanelen, de elektrische auto is in opkomst en slimme thermostaten doen hun intrede. Dat biedt volop kansen voor nieuwe innovaties en diensten op het gebied van duurzaamheid. De Nederlandse overheid wil deze stimuleren met de verplichte uitrol van de slimme energiemeter. Zou de overheid niet meer gebruik kunnen maken van de kracht van platformen?

Slimme energiemeter?
Begin 2014 besloot de Nederlandse overheid tot grootschalige invoering van de slimme energiemeter. Deze is op afstand af te lezen en kan registreren hoeveel energie wordt terug geleverd aan het elektriciteitsnetwerk, bijvoorbeeld stroom die je via zonnepanelen op het dak opwekt maar zelf niet gebruikt. Vanaf 2015 worden in enkele jaren tijd alle oude energiemeters bij burgers vervangen door een slimme.
De slimme energiemeter kan burgers nauwkeuriger inzicht geven in hun energieverbruik zonder dat ze daarvoor zelf de standen hoeven bij te houden. De gedachte is dat burgers daardoor bewuster gemaakt kunnen worden van hun energieverbruik en dan zuiniger met energie zullen omgaan. Tegelijkertijd geeft de slimme meter de netwerkbeheerders en energiemaatschappijen gedetailleerd inzicht in de energiebehoefte op het netwerk. Daarmee kunnen ze hun netwerken efficiënter beheren en de energiezekerheid beter garanderen, ook bij instabiele energiebronnen zoals wind- en zonne-energie. De overheid hoopt dat de slimme energiemeter zal leiden tot allerlei energiebesparingsdiensten.
De keuze voor de nieuwe meter lijkt vooral de positie van de bestaande energieleveranciers en netwerkbeheerders te versterken. Zij bepalen wie wanneer een energiemeter krijgt en het is bij de meeste aanbieders niet toegestaan om zelfstandig wijzigingen aan te brengen. Het bestaande oligopolie dat na de liberalisering van de energiemarkt is ontstaan, wordt daarmee bevestigd. Consumenten blijven afhankelijk van de bestaande centrale energieaanbieders. Nieuwe decentrale energie-initiatieven en innovaties worden hierdoor niet gefaciliteerd. De machtsverhoudingen veranderen niet fundamenteel en er is weinig ruimte voor radicaal vernieuwende diensten die de potentie hebben om een grote sprong in duurzaamheid op te leveren maar tegelijkertijd de bestaande markt op zijn kop kunnen zetten.

Energiemarkt in transitie
Ondertussen is de energiemarkt volop in ontwikkeling met mogelijk ontwrichtende gevolgen voor bestaande spelers en machtsstructuren. Zo zien we burgers, kleine bedrijven en organisaties die zelf of gezamenlijk in coöperaties, energie opwekken met zonnepanelen en microturbines. Het energienetwerk wordt langzaamaan een energie-internet, een smart grid, dat ‘peer-to-peer’-uitwisseling van energie en intelligent netwerkbeheer mogelijk maakt. Het Nederlandse bedrijf Qurrent speelt hierop in door een energiemodem te leveren waarmee gebruikers onderling energie kunnen uitwisselen zónder tussenkomst van een energiemaatschappij. Burgers zouden met behulp van modems samen een virtuele energiemaatschappij kunnen vormen met een enorme capaciteit. Het aantal energiecollectieven van burgers, boeren en ondernemers groeit nog steeds, zoals Vandebron.
Daarnaast zijn slimme thermostaten, elektronische huissloten, bezorgdiensten, programmeerbare verlichting en slimme koelkasten in opkomst die onderling communiceren, met de smartphone als afstandsbediening. Bedrijven als Honeywell, Danfoss, NEST (overgenomen door Google), Apple HomeKit ontwikkelen hier nieuwe platformen die inspelen op een convergentie van domotica-, energie- en zorgdiensten.
Verder wordt er door de industrie enorm geïnvesteerd in de ontwikkeling van elektrische auto’s met componenten als oplaadbare accu’s en zonnepanelen op het dak. De capaciteit en het rendement nemen toe, de kostprijs daalt. Daarmee wordt een nieuwe infrastructuur gecreëerd waarmee burgers decentraal energie kunnen opwekken.

Overheden stimuleren oprichting van platformen
Niemand kan voorspellen hoe de ontwikkelingen op het gebied van energie precies zullen uitpakken. Duidelijk is wel dat er van alles borrelt en dat er veranderingen op komst zijn. Om deze ontwikkelingen ruim baan te geven zou de overheid terughoudend moeten zijn met het maken van keuzes voor specifieke apparaten, technologieën en (bestaande) marktpartijen en verdienmodellen. De overheid zou daarom beter kunnen kijken naar de onderliggende platformen die de basis gaan vormen voor nieuwe energie-innovaties. Dat betekent meer nadruk op standaarden en protocollen die onderlinge uitwisselbaarheid tussen een veelheid aan apparaten en toepassingen garanderen.
De overheid zou daarbij kunnen leren van de Finse overheid dat onder andere de oprichting van een zorgplatform faciliteerde dat de ruimte biedt aan zorg- en domoticadiensten. De overheid zorgde ervoor dat meer dan tien verschillende aanbieders (mkb’ers) hun producten en technologie op elkaar afstemden en bevorderde standaardisering. Met mooie gevolgen: er ontstonden nieuwe diensten die zorg en wonen integreren en kosten werden bespaard.

Wat is slimmer?
Zeker nu de energiemarkt in transitie is, zou niet een product zoals de energiemeter, maar een platform een betere basis kunnen bieden om innovaties aan te jagen. Een platform legt een basis waaraan gemakkelijk nieuwe diensten kunnen worden toegevoegd en dat gebruik kan maken van netwerkeffecten. Daartoe had de overheid zich kunnen ontpoppen als een platformprovider of toezichthouder die spelregels en standaarden en werkwijzen vaststelt op basis waarvan energieplatformen zich zouden kunnen ontwikkelen. En die de toegang van andere spelers waaronder nieuwe toetreders, tot die platformen bewaakt. Dat zou kunnen leiden tot radicaal vernieuwende producten en diensten die uiteindelijk een grotere bijdrage kunnen leveren aan duurzame doelstellingen. Een dergelijke strategie maakt dat ook burgers mee investeren in een nieuwe infrastructuur voor de toekomstige energievoorziening en bijbehorende diensten die deze infrastructuur levensvatbaar maakt. Het is dan ook maar de vraag of de slimme energiemeter wel zo’n slimme keuze is.

Je kunt meer lezen over platformen in mijn nieuwe boek ‘De kracht van platformen’. Daarin worden de principes van platformen blootgelegd en worden succesvolle voorbeelden van innovatiestrategieën via platformen geanalyseerd in domeinen als de appstores, zorg (met een analyse van het Finse platform dat in deze blog wordt genoemd), crowdfunding, 3D-printing en de landbouw. Meer informatie over het boek via deze link.

Maurits Kreijveld is futuroloog en gefascineerd door nieuwe technologische ontwikkelingen en impact die deze hebben of in de toekomst kunnen gaan hebben op organisaties en op de samenleving. De rode draad door zijn werk is ‘samen slimmer’: hoe kunnen organisaties met hulp van het web, sociale media en andere technologieën samenwerken waarbij de kennis, expertise, vaardigheden, creativiteit en energie van iedereen worden gebruikt? Lees ook zijn nieuwe boek: ‘De kracht van platformen’.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels