artikel

Weapon of mass development: stap 1 Beleven

Leiderschap

Als jij iets wilt leren van je ervaringen, moet je reflecteren. Zoals de beroemde pedagoog John Dewey zegt: ‘We leren niet van ervaringen … we leren van het reflecteren op ervaringen.’ Of zoals de filosoof Aldous Huxley zegt: ‘Ervaring is niet wat er met je gebeurt, maar wat je doet met wat er met je gebeurt.’

Weapon of mass development: stap 1 Beleven

Mijn definitie van reflectie in het boek Ontwikkel je leiderschap is: Reflectie is het nadenken over een ervaring met als doel om ervan te leren.

Hoe je reflecteert op ervaring (en dus leert van ervaring) is de laatste honderd jaar door vele psychologen beschreven, denk daarbij aan Dewey, Juch, Habermans, Bhaskar, McCarthy, Wilber, Dixon en Kolb. De ideeën van David Kolb zijn het bekendst. In vrijwel al deze leertheorieën is reflectie een van de belangrijkste ingrediënten. Niet voor niets noem ik reflectie graag een weapon of mass development.

Ik heb het onderzoek van deze uitstekende psychologen wat oneerbiedig teruggebracht tot drie eenvoudige stappen die mij door de jaren heen heel erg hebben geholpen (zie figuur). Reflecteren kent drie stappen: beleven, bevragen en begrijpen. Ik loop elk van de drie stappen met je door. We beginnen met stap een. De komende weken komen ook stap twee en drie aan de beurt.

Stap 1 Beleven

‘Niets is echt totdat je het ervaren hebt,’ zegt de Engelse dichter John Keats. Wil je ergens echt van leren, dan moet je het zien, horen, ruiken, proeven en voelen. Registreren. Wat zie je? Wat hoor je? Wat ruik je? Hoe voel je je? Je moet het bewust beleven. Om dit te kunnen doen moet je eerst stilstaan of stilgezet worden. En dat valt nog niet mee.

Verwachtingsgaten

Als ik eerlijk ben, zijn er ontzettend veel dagen waarop mijn zintuigen eerder uit dan aan lijken te staan. Als een soort zombie werk ik mijn to-dolijst af zonder ook maar ergens erg in te hebben, laat staan ergens van te leren. Hoe zet je nu die automatische piloot uit? Een goede manier om jezelf stil te zetten is jezelf of je omgeving te betrappen op verwachtingsgaten. Verwachtingsgaten zijn situaties waarin de werkelijkheid afwijkt van wat je zou verwachten. Je komt als leidinggevende allerlei verschillende soorten verwachtingsgaten tegen. Je kunt ze herkennen aan korte zinnetjes die jijzelf (of een collega) uitspreekt of denkt.

  • ‘Het gaat niet goed’
    Er is sprake van een resultaatgat. De verkopen blijven achter of de medewerkers zijn minder tevreden.
  • ‘Het loopt niet’
    Je hebt te maken met een procesgat. Iedereen was enthousiast over dit project, maar nu zetten ze allemaal hun hakken in het zand.
  • ‘Het kan veel beter’
    Je ziet een potentieelgat. Iedereen is blij met het nieuwe product. Jij niet. Je weet dat het zoveel beter kan.
  • ‘Het gaat niet lukken’
    Je hebt een resourcegat. Te weinig geld, tijd en mensen. Zo gaat het nooit lukken. Je begint je nu echt zorgen te maken.
  • ‘Dit kan of weet ik niet’
    Er is sprake van een competentiegat. Je had verwacht dit klusje wel even te klaren, maar nu gaat het je boven de pet.

Beleef wat er aan de hand is

Zomaar een paar korte zinnetjes. Zomaar een paar verwachtingsgaten (er zijn er nog veel meer). Voor je het weet, ga je weer verder met je dagelijkse beslommeringen. En dat is precies wat je niet moet doen! Wanneer je jezelf of je omgeving betrapt op een verwachtingsgat, is het de kunst om de motor uit te zetten. Stil te blijven staan, al je zintuigen te gebruiken en te beleven wat er nu precies aan de hand is.

Verwachtingsgaten hoeven niet altijd negatief te zijn. Soms gaat het niet slechter dan verwacht, maar juist beter dan verwacht. Gelukkig maar. Ook
van successen kun je leren. Wanneer je namelijk begrijpt waarom dingen goed gaan, kun je het succes uitbreiden. En wanneer het dan niet meer goed gaat, kun je het weer in orde maken. Dus opnieuw: alle zintuigen aan!

Tot slot gaat het soms precies zoals verwacht. Er is geen sprake van een verwachtingsgat, maar ook niet van een enorm succes. Reactief leren werkt dan niet, omdat je geen prikkel krijgt die jou aanzet tot leren. In dit geval moet je het dan ook hebben van proactief reflecteren. Plan daarom elke week een halfuur in om na te denken over al die zaken die slecht noch goed gaan. Of pak aan het einde van de dag even vijf minuten om te reflecteren. Noteer kort iets in een notitieboekje of houd je reflecties bijvoorbeeld bij in een app op je telefoon.

Volgende week stap twee van het Weapon of Mass Development: Bevragen

Bron: Ontwikkel je leiderschap

Door: Joël Aerts

Het boek: Ontwikkel je Leiderschap

Leiderschap is geen doel op zich. Het is slechts een middel. Een middel om het verschil te maken in je eigen leven, in je organisatie en in de wereld om je heen. Daarom is het waardevol om je leiderschap te ontwikkelen. Bij jezelf en bij anderen. Ontwikkel je leiderschap is je persoonlijke gids bij het versnellen van jouw leiderschapsontwikkeling én die van anderen. Inspirerend, motiverend en ontnuchterend praktisch!

 

Reageer op dit artikel