artikel

In het volste vertrouwen leren frutselen: zo vernieuw je

Verandermanagement

Experimenteren = leren= vernieuwen. Als er al een verandergeheim bestaat, dat is dit het wel, ontdekken we op de 7e editie van het Jaarcongres Verandermanagement. Dus laten we hier deze 1e december in de Apenheul onze controledrang varen. En geven ons – met een volle zaal uit zorg, onderwijs, bedrijfsleven en overheid – over aan een nieuwe wereld van anders kijken, vertrouwen en ‘frutselen’ op weg naar de toekomst.

In het volste vertrouwen leren frutselen: zo vernieuw je
Allard Droste

‘Durven jullie te jumpen?’, opent dagvoorzitter Jitske Kramer het programma vol veranderexpertise. Ze checkt het niet voor niets, zo blijkt. De eerste spreker is namelijk Jan Jonker, hoogleraar Duurzaam Ondernemen, die ons onmiddellijk bij de les krijgt. ‘In wat voor tijd we leven? Een tussentijd. De maatschappij ontwikkelt zich razendsnel en we hebben allemaal geen idee waarnaartoe. Het is een zooitje, het blijft een zooitje, en het wordt een zooitje.’

Toch is er hoop, vervolgt hij. Mits we zien en waarderen dat complexe transities nu eenmaal niet in processen te gieten zijn. Jan: ‘Transformatie gaat om acceptatie. Het is een stip op de horizon zetten, terwijl er ondertussen van alles gebeurt dat je niet kunt overzien. En dat gaat ook gepaard met afbouw, met afscheid nemen van patronen die niet meer werken. Daarmee komt er ruimte vrij om weer samen te creëren en op te bouwen.’

100% vertrouwen

Dat dat ook echt kán in de praktijk, toont zijn opvolger, ondernemer Allard Droste, die het ‘middeleeuwse, hiërarchische en angstige’ metaalbedrijf Aldowa wist om te turnen tot een daadkrachtige organisatie die zelfs in de crisis omzetgroei wist te behalen. Zijn recept: houd het eenvoudig en vertrouw 100%. ‘Het eerste dat ik deed was alle medewerkers een sleutel van het pand geven. “Dit is jouw bedrijf”, zei ik. Logisch toch? Thuis kunnen we ook alles zelf regelen. Dus waarom niet op het werk?’

Mensen varen wel bij verantwoordelijkheid en willen trots zijn op wat ze doen, is Allards overtuiging. Spreek hen daar dus vooral op aan. ‘Bij zoveel organisaties gaat het vooral om wat mensen níet kunnen en mogen. Zonde vind ik dat. En tijdsverspilling bovendien.’

Rebelleren loont

Als je normaal doet en lekker werkt heb je goud in handen, is de ervaring die Allard ook beschrijft in zijn boek Semco in de polder. ‘Maar zie je dat ook echt gebeuren bij een logge organisatie als de onze?’, vraagt een gemeentemedewerker uit de zaal. ‘Zo lang er maar mensen werken die durven te experimenten’, reageert Allard. ‘In Nederland blijft er veel zoals het is, omdat niks mag mislukken. Zo verandert er dus niets.’

Rebelleren loont dan ook echt, besluit hij, óók bij ambtenaren. ‘Kijk maar naar Hollands Kroon. Gemeentemedewerkers kregen er de vrijheid om hun declaraties zonder check van de baas in te dienen. Dat scheelt een hoop tijd en gedoe. En wat denk je? Het totale declaratiebedrag ging omlaag. Iedereen blij toch?’

Zelf laten nadenken

De verhalen van Jan en Allard leveren volop gespreksstof voor bij de koffie. ‘Wie nog in dikke verandervisies en -plannen geloofde, zal daar nu wel vanaf stappen’, lacht een leidinggevende uit het onderwijs. Zijn buurvrouw, een HRM-adviseur in de zorg, is vooral geraakt door het praktijkverhaal van Allard. ‘Zie je wel: het kan dus echt, radicaal een nieuwe koers varen. Zo lang je mensen maar zelf laat nadenken.’ Bij een adviseur in het bedrijfsleven overheerst de verwarring: ‘Ik twijfel toch nog over hoe je elkaar nou aansteekt in de vernieuwingsdrang. De een kan het wel graag over een andere boeg willen gooien, maar ik ken ook collega’s die al twintig jaar op een bepaalde manier werken en dat wel prima vinden zo.’

Frutselen, net als thuis

Hans Vermaak

Hans Vermaak

Dikke kans dat Hans Vermaak haar op een spoor heeft kunnen brengen. Onlangs publiceerde de adviseur Iedereen verandert. Nu wij nog, en trakteert ons vandaag op zijn belangrijkste inzichten uit zeker dertig jaar veranderervaring. Eén conclusie: de mooiste veranderingen zijn vaak niet groots en meeslepend, maar juist informeel, lokaal en ‘morsig’. Hans: ‘Vergelijk vernieuwen met intuïtief zoekend handelen, met “frutselen”, wat vaak leidt tot een optelsom van niet spectaculaire resultaten. Dat werk ontstaat vooral in een kleine setting en in actie. Net als thuis eigenlijk, waarin je met het gezin ook van alles uitprobeert en al vallend en opstaand samen verder komt.’

Samen leren, op zoveel mogelijk plekken

De kunst is om zelf gewoon te beginnen, wil hij maar zeggen. ‘Je leert een vraagstuk pas kennen door er aan te werken. En daarbij kun je het beste diegenen betrekken die er ook voor warm lopen en hun handen willen laten wapperen.’ Anderen aansteken doe je vervolgens via ‘klussen, kennis en contacten’, stelt Hans. Door mensen op diverse plekken het wiel te laten uitvinden. En dus niet door een pilot in de organisatie “uit te rollen”. ‘Want dan haal je het experimenterende element eruit, en dat is nu juist wat aanzet tot vernieuwing: samen leren.’

En nu?

Mochten we na de lunch in een aangename roes verkeren, dan haalt gedragswetenschapper Ben Tiggelaar ons daar in een klap weer uit. ‘Leuk hè, zo’n dag bomvol mogelijkheden en inspiratie. Maar wat gaan jullie hier in de dagelijkse hectiek nu eigenlijk mee doen?’ Daarmee raakt hij een gevoelige snaar. Want met verandergeheimen als ‘100% vertrouwen’, ‘samen leren’ en ‘durven rebelleren’ sorteer je alleen effect wanneer jij je – met anderen – dat gedrag ook daadwerkelijk eigen maakt.

Zwakste schakel

Maar: niets zo moeilijk als dat, weet Ben uit zijn jarenlange praktijk. Bij het doorbreken van routines en gewoonten is gedrag altijd de zwakste schakel. Vandaar dat hij vandaag een appèl wil doen op ons persoonlijk leiderschap. ‘Wil je iets veranderen, dan zal je eerst het gedrag dat je wilt zien moeten definiëren. Je eigen voorbeeld is daarbij cruciaal. Gedrag moet je kunnen voor- en nadoen. Lukt dat niet, dan levert de verandering nooit wat op.’

Het heeft dus weinig zin om van je teamleden te verwachten dat ze hun nek durven uit te steken wanneer jij als leidinggevende zelf nooit risico’s neemt. Net zo min als je kinderen hun telefoon zullen wegleggen, zolang jij er als ouder non-stop aan gekluisterd zit. Goed voorbeeld doet nu eenmaal goed volgen.

Verschillen omarmen

Hoe mooi zou het zijn als de gesproken en gezongen persoonlijke verhalen van Rajae El Mouhandiz op ons datzelfde effect hebben: dat we deze artistieke duizendpoot volgen in haar dappere zoektocht naar ontplooiing, ontwikkeling en ontmoeting, waarin ze weigert zich te laten leiden door welke verschillen dan ook. Rajae: ‘Hoeveel sterker sta je met elkaar als je culturele diversiteit juist omarmt? Als je vrienden met elkaar wordt en elkaars talenten koestert?’

Gemiste kans

Jitske Kramer

Jitske Kramer

Organisatieantropologe Jitske Kramer haakt daar naadloos op in. ‘Connect en laat de mix werken’, drukt ze ons in haar slotverhaal op het hart. Hoe ongewis onze toekomst ook moge zijn, twee zekerheden kan en wil ze ons absoluut meegeven: 1. dat we allemaal anders zijn. En 2. dat we barslecht met die verschillen kunnen omgaan. Wat een gemiste kans, vindt Jitske, die er – net als Rajae – haar missie van heeft gemaakt om de kracht van diversiteit in veranderingen te benadrukken.

Want stel nou dat we op de werkvloer eerlijke gesprekken konden voeren over verschillen én overeenkomsten. Dat er ruimte is voor nieuwe mensen, meer kleur, andere persoonlijkheden, frisse ideeën en innovatieve inzichten. Hoeveel creativiteit zouden we daarmee opwekken? En verbinding. En daadkracht. En flow. En… vernieuwing.

Durven

En zo eindigen we daar waar we de dag begonnen: met onze zoektocht naar verandermanieren. Veranderingen zijn niet te managen, hebben alle ervaringsdeskundigen ons voor eens en altijd ingeprent. Wie zijn organisatie door alle technologische turbulentie wil loodsen, zal – al doende en pratende – moeten durven vertrouwen, experimenteren en frutselen. En heeft geen andere keuze dan morsig werk, talent en diversiteit toe te juichen.

Rebels

Hoe valt die afdronk bij de deelnemers? Een teamleider bij een Limburgse gemeente weet het wel: ‘Van zo’n dag als vandaag word ik vooral rebels. En daar ga ik komende week meteen werk van maken. Er komt namelijk weer een periodieke salarisverhoging aan en ik heb net besloten die niet plompverloren toe te kennen aan mijn teamleden. Eerst wil ik van ze weten of ze vinden dat ze er aanspraak op maken en waarom. Gewoon, om ze scherp te houden in onze organisatie vol automatismen. Ik twijfel alleen nog: zal ik het eerst overleggen met HRM?’ … ‘Neee, ik ga het gewoon doen!’

Tekst: Teus Lebbing, www.abrandnewstory.nl

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels