artikel

Jaap Boonstra – Afscheid van het vermaledijde woord interventie

Verandermanagement

Op LinkedIn plaatste ik een hulpvraag om tot een beter woord te komen voor interventies. Daarop kwamen honderden reacties en de discussie werd door meer dan 50.000 mensen bekeken. Hieronder een reflectie op de bijdragen en een nieuw woord voor interventies.

Jaap Boonstra – Afscheid van het vermaledijde woord interventie

In ons vakgebied van veranderen en adviseren gebruiken we vaak het woord interventie. Dit woord bevalt me niet vanwege de connotatie met ‘bemoeienis, ingreep, inmenging, tussenkomst’. Het gaat dan over een actor die iemand anders iets aandoet. In mijn nieuwe boek Veranderen als samenspel (download de gratis voorpublicatie) heb ik het daarom over spelvormen. Dat is in ieder geval iets dat spelers samen maken. Toch zoek ik nog naar andere woorden. Wie weet een beter woord voor interventies?

Nieuwe taal

Een aantal bijdragen bevatten verrassende, soms ongekende woorden. Door nieuwe woorden ontstaan heel andere betekenissen. De bijdragen zijn creatief en zetten aan tot denken. Nieuwe woorden en betekenissen maken het woord interventie mooi klein. Het onderscheid verdwijnt tussen de interventionist en degene die de interventie ondergaat. Het gebruik van nieuwe woorden sluit aan bij de gedachtegang van Karl Weick dat taal betekenis geeft aan ons waarnemen en handelen en dat nieuwe taal ruimte geeft aan nieuwe handelingsperspectieven. Uiteindelijk heb ik zelf niet voor een van deze woorden gekozen als vervanging van het woord interventie omdat ze in het boek te veel toelichting vergen, niettemin zijn ze goed bruikbaar in concrete veranderprocessen.

  • Destagnering
  • Swing
  • Stimulator
  • Weerkaatsing
  • Vibratie
  • Wending
  • Ommekeer
  • Opfrissing
  • Verfrisser
  • Zetje geven
  • Ritsen
  • Een-tweetje
  • Ietsje
  • Usjes (iets wat je per definitie samen doet)

Spel als inspiratiebron

Andere bijdragen borduren voort om het begrip samenspel en de spelmetafoor die ik in het nieuwe boek gebruik. Voor organisaties die zich willen kwalificeren voor de toekomst is spel een passende metafoor. Deze metafoor behelst dat er spelers zijn die samenspelen in verandering en daaraan plezier beleven. Vanuit de spelmetafoor gaat het niet om een planmatige verandering met vooropgezette doelen. Het gaat om een collectief zoekproces waarin spelers samenwerken aan organiseren, veranderen en vernieuwen. Daarmee biedt de spelmetafoor een positieve kijk op het veranderen en vernieuwen van organisaties als collectief proces. Toch heb ik niet voor een van deze woorden gekozen omdat ze voor mijn gevoel net niet lekker aansluiten bij de spelmetafoor die in het nieuwe boek wordt uitgewerkt.

  • Voorzet
  • Inzet
  • Aanspelen
  • Steunzet
  • Assist
  • Pass
  • Time out
  • Kansen delen
  • Aanspeelbaar zijn
  • Samenspel
  • Spelwijziging
  • Slimme zet
  • Strategische zet
  • Kanskaart
  • Inleg

Werkwoorden

Een aantal bijdragen kiezen voor werkwoorden. Het mooie van werkwoorden is dat het gaat om activiteiten waarbij iedereen het initiatief tot de activiteit kan nemen. Er is niet persé een interventionist die ingrijpt, tussenkomt of de verandering planmatig stuurt. Deze invalshoek heeft me geholpen om in het nieuwe boek concrete activiteiten te benoemen die spelers kunnen inzetten in een verandering. Een voorbeeld hiervan is ‘leren versterken’.

  • Uitnodigen
  • Prioriteren
  • Investeren
  • Bijvallen
  • Verrijken
  • Afwijken
  • Initiëren
  • Katalyseren
  • Verleiden
  • Omdenken
  • Begeleiden

Op avontuur gaan

Een tweede serie werkwoorden gaat over het maken van ruimte om samen op te trekken en op avontuur te gaan. Deze invalshoek past goed bij de betekenis die Ruth Kanter geeft aan interventies. Zij spreekt over de visie en de weg om die visie samen met betrokkenen te realiseren, ondanks alle onzekerheden en chaos. In plaats van actoren die interveniëren in een veranderingsproces en zich met anderen bemoeien, gaat het om behulpzame activiteiten en ondersteunende acties die spelers samen ondernemen om verder te komen in de veranderingen die ze voor zich zien en de vernieuwingen die ze ambiëren. Deze werkwoorden sluiten aan bij mijn eerdere publicatie Verandermanagement in 28 lessen waar de metafoor van de ontdekkingstocht is gebruikt om het verhaal te vertellen.

  • Ruimte maken
  • Beweging creëren
  • Beweging maken
  • Slim samenwerken
  • Aanvullen
  • Aanvoelen
  • Richting geven
  • Ontdekken

Samenspelen

Andere bijdragen sluiten aan bij het woord samenspel in de titel van het nieuwe boek. Deze invalshoek sluit aan bij interveniëren als interactieproces tussen mensen die samen naar betekenis zoeken en zich daarvoor willen inzetten. Léon de Caluwé en ik hebben hierover een boek samengesteld (Interveniëren en veranderen, red.) met bijdragen van vakgenoten waarbij interactie en betekenisgeving centraal staan als activiteiten in veranderprocessen. Ook voor deze woorden heb ik niet gekozen als vervanging voor het woord interventie. De woorden komen in het nieuwe boek wel terug als specifieke activiteiten waarmee de spelers een verandering tot leven brengen.

  • Interactie
  • Dialoog
  • Samenspraak
  • Samensturing
  • Samenwerking
  • Samenkomen
  • Samenspel

Faciliteren en helpen

Weer een andere invalshoek zijn begrippen die gaan over faciliteren van de verandering en het helpen van organisatieleden in een verandering. Bemoeienis is volgens deze bijdragers verantwoord als een cliënt een beroep doet op de expertise van een ander. Deze invalshoek sluit aan bij de opvatting van Edgar Schein zoals die is verwoord in zijn twee boeken over Process Consultation. Dit zijn prachtige boeken die van waarde zijn in een hulprelatie tussen cliënt en adviseur. Twee van deze begrippen heb ik overgenomen, maar dan vanuit een perspectief van gelijkwaardig samenspel.

  • Handeling
  • Handreiking
  • Helpende hand
  • Ondersteuning
  • Behulpzame activiteit
  • Afgestemde actie
  • Faciliterende actie
  • Ondersteunende actie
  • Behulpzame actie

Interventie

Een aantal bijdragen kiezen voor een letterlijke vertaling van het woord interventie. In deze bijdragen wordt betoogd dat interventie een prachtig woord is met een brede betekenis die de kern weergeeft. Het gaat volgens deze bijdragen uiteindelijk toch om een bewuste ingreep, bemoeienis of inmenging in een veranderproces. Deze invalshoek sluit aan bij French en Bell die het hebben over een ingreep om het veranderingsproces in een gewenste richting te sturen. Dit perspectief veronderstelt dat er iemand is die stuurt en ingrijpt, dat anderen object zijn van de verandering en dat de gewenste richting al helder is. Vanuit eenzelfde gedachtegang hebben Cozijnsen en Vrakking het over doelgerichte en doelbewuste overwegingen om een wenselijke verandering in een organisatie in te voeren en daarbij zo min mogelijk weerstand op te roepen. Ook deze definitie veronderstelt dat de uitkomst al helder voor ogen staat en dat er mensen zijn die weerstand bieden. Mijn probleem met deze invalshoek is dat het gaat om een geplande en doelgerichte verandering en dat er een afhankelijkheidsrelatie in verstopt zit. Dit past minder goed bij een opvatting over veranderen als spel en samenspel waarbij mensen vanuit eigen kracht samen optrekken om veranderingen te realiseren in een dynamische en deels onbekende wereld.

  • Tussenkomst
  • Ingreep
  • Sturing
  • Invoering
  • Geplande actie
  • Maatregel
  • Bemoeienis
  • Inmenging

Spelvormen, behulpzame activiteiten en ondersteunende acties

Na het lezen van alle bijdragen heb ik gekozen voor ‘het inbrengen van spelvormen’ als alternatief voor interventies. Iedereen kan spelvormen in het spel brengen waardoor het spel zich kan ontwikkelen en verbeteren. Daarnaast heb ik gekozen voor twee aanvullende begrippen ‘behulpzame activiteiten’ en ‘ondersteunende acties’. Tot slot heb ik werkwoorden gebruikt om concrete activiteiten te duiden, zoals: macht inzetten, conflicten hanteren, systemen en structuren wijzigen, motivatie aanspreken, leren versterken en dialoog aangaan.

De gedachte van het spelmodel voor veranderen is dat je gaandeweg samen met betrokkenen een spelambitie realiseert, dat je samen het spel speelt en het daarmee tegelijkertijd creëert en dat je met elkaar onzekerheden in het spel kunt beleven om verder te komen. In plaats van actoren die interveniëren in een veranderingsproces en zich met anderen bemoeien, gaat het bij veranderen als spel eerder om behulpzame activiteiten en ondersteunende acties die spelers samen ondernemen om verder te komen in de veranderingen die ze voor zich zien en de vernieuwingen die ze ambiëren.

Bron: Managementboek.nl

Door: Jaap Boonstra

 

Jaap Boonstra

Jaap Boonstra

Jaap Boonstra is hoogleraar ‘Organisatieverandering en leiderschap’ bij ESADE Business School in Barcelona (Spain) en WU, Vienna University for Economics and Business. Hij is in Nederland verbonden aan de Nederlandse School voor Openbaar Bestuur (NSOB). Jaap werkte eerder als hoogleraar ‘Organisatieverandering’ aan de Universiteit van Amsterdam en als rector van Sioo, Interuniversitair centrum voor organisatie- en veranderkunde. Jaap Boonstra schreef verschillende boeken, in 2018 verschenen eerder Perspectieven op leiderschap en Perspectieven op veranderen. In september verschijnt Veranderen als samenspel. Dat Boonstra zelf omschrijft als ‘misschien wel mijn beste boek tot nu toe.’

Reageer op dit artikel