artikel

De culturele knoppen om aan te draaien

Organisatie

Over organisatiecultuur wordt veel gezucht, geschreven, gezwoegd en gezweet. We weten wel dat soft controls, cultuur belangrijk zijn naast hard controls. Maar het is zo’n lastig onderwerp om concreet te maken. Als mensen bij mij in een training komen of bij de leergang Corporate antropologie – aan de slag met organisatiecultuur en ik vraag hen wat ze komen doen, dan gaan mensen vaak allerlei bouwende en stapelende gebaren maken met hun handen. Alsof je probeert cultuur ‘vast te pakken’.

De culturele knoppen om aan te draaien

Een bekende antropoloog, Bateson, zei eens: ‘als je je hand opsteekt en ernaar kijkt, wat zie je dan? De meeste mensen zien dan vijf vingers. Maar een antropoloog ziet de ruimte tússen de vingers’. Cultuur gaat over de ruimte tussen mensen in. De onzichtbare lijntjes die mensen verbinden. De white spaces, of roze, bruine, groene, rode, blauwe ‘in between people’. Daar zit cultuur.

In ons managementdenken en MBA-achtige opleidingen overheerst het psychologisch paradigma als we naar organisaties en groepsdynamiek kijken. We interveniëren op individueel niveau. Stel: Annemarie werkt in een team. Het gaat niet zo goed met Annemarie in het team. Dat spreek je haar individueel aan. Zo hoop je dat Annemarie haar overtuigingen verandert, daardoor haar gedrag en werkprestaties bijstelt en dat zo de samenwerking en sfeer in het hele team verbetert. De knop om aan te draaien is dan het individu. Soms is dat effectief. Vaak ook niet. Stel je voor, het werkt niet en je neemt afscheid van Annemarie. In plaats van haar komt Petra in het team. Aanvankelijk ben je verheugd: heerlijk, wat een frisse wind. Maar na zes weken… denk je toch… hee… Petra lijkt best veel op Annemarie. Daar zit cultuur: dat je in een bepaalde context iets anders doet dan je individueel van plan bent. Dat er als het ware een soort deken over een team of organisatie heen ligt. Je hebt als leider of begeleider niet alleen te maken met de optelsom van individuen in een groep, maar met een soort aparte entiteit die je ‘cultuur’ kunt noemen.

Hoe werk je aan cultuur?

Hoe werk je nu met of aan die entiteit ‘cultuur’? Hoe beïnvloed je die? Uit de culturele antropologie weten we dat cultuur lastig te veranderen is, maar dat cultuur wel continue verandert. Cultuur verandert niet in tsunamiachtige uitrolprogramma’s. De vijf nieuwe kernwaardes op de koffiemok schrijven heeft maar beperkt effect en iedereen door een trainingsprogramma jagen is vaak ook wat teleurstellend qua resultaat. Wat we wel weten is dat je cultuur kunt beïnvloeden door een aantal interventies die wij mensen al eeuwen en eeuwen doen. We weten namelijk al lang hoe je tribes bouwt. We zijn het alleen soms even vergeten in onze gebouwen van beton. Culturele knoppen om aan te draaien zijn:

  • Vertel verhalen. Verhalen over ontstaan van cultuur. Over het waarom van de verandering. Over de toekomst. Over dromen.
  • We weten dat mensen gevoelig zijn voor verhalen met elementen die ons brein ‘lekker’ vindt: humor, seks, geweld, bloed, liefde, felle kleuren doen het goed. Hier kan je gebruik van maken bij cultuurverandering.
  • Sluit aan bij bekende narratieven: is er al een corporate story of ‘religieuze mythe’, haak daar dan bij aan.
  • Geef mensen met frisse ideëen zendtijd en ranking. Frisse meningen verdienen bescherming, anders worden ze al snel door traditie doodgeknuffeld.
  • Vier rituelen die gaan over verandering en vernieuwing. Fusie: vier zoals je een bruiloft viert. Afscheid: begraaf oude ideëen en verdeel de erfenis. Nieuwe start-up: bouw totems.
  • Leiders gaan voor. Je hebt als leider geen extra salarisschaal omdat je zo slim bent, maar omdat je bereid bent onzekerheid van de tribe te dragen en naar voren te stappen bij vernieuwing waar anderen terug deinzen. Stap naar voren en vertel een goed verhaal.
Dr. Danielle Braun

Dr. Danielle Braun

Door: Danielle Braun

Dr. Danielle Braun – corporate antropoloog. Auteur van de boeken de Corporate Tribe, Building Tribes en Da;s Gek. Danielle is directeur van de Academie voor Organisatiecultuur, boardroombegeleider, geeft colleges op de Universiteit en is publicist onder de titel #antropoloogdesvaderlands. In januari staat ze op de planken met een theatertour over haar reizen en de levenslessen daar uit.

Het Event Corporate Culture – Reis door je organisatie

Dr.  Danielle Braun is spreker en dagvoorzitter op het event Corporate Culture – Reis door je organisatie op 13 november in Burgers Zoo. Op het event leer je werken met de soft controls in je eigen organisatie. Je leert hoe je rituelen bouwt. Hoe je die dialogen voert, die oude cultuur ter discussie stellen en plaats maken voor nieuwe overtuigingen en gedrag. Dr. Danielle Braun neemt je mee op reis en leert je hoe je tribes bouwt. Sinan Can – van de mooie Saoudi- en Syrië docu’s leert je naar culturen te kijken met de nieuwsgierigheid van de journalist. Katja Staartjes vertelt leiderschapslessen uit de tijd dat ze als eerste vrouw de Mount Everst beklom. Eric de Blok leert je cultuur in de natuur te zien op pad door Burgers Bush. Prof. dr. Juan Hernandez vertelt je wat te doen als het mis gaat en cultuur in crisis verkeert. In zeer toepassingsgerichte workshops krijg je tools om de cultuur van je organisatie echt beet te pakken. Bekijk het hele programma of schrijf je direct in >>>

Reageer op dit artikel